Electronic Flight Instruments System.

EFIS zapewnia zobrazowanie informacji ze wszystkich systemów nawigacyjnych samolotu. Nie chodzi przy tym o powtórzenie wskazań tradycyjnych przyrządów w formie elektronicznej, lecz bardziej o połączenie informacji ze wszystkich dostępnych źródeł w spójną całość. Załodze podawany jest wybór informacji potrzebnych w danej fazie lotu. Informacje drugorzędne są wyświetlane na żądanie.
Wskazania EFIS są zgrupowane głównie na dwóch wskaźnikach: EADI (Electronic Attitude Director Indicator) i HSI (Horizontal Situation Indicator). Ponadto EFIS obejmuje wyświetlacze elektronicznych przyrządów kontrolnych wszystkich systemów technicznych samolotu. Określa się je jako EICAS (Engine Indicating And Crew Alerting System) lub ECAM (Electronic Centralised Aircraft Monitoring).

EADI (po lewej) i EHSI w W Embraerze ERJ - 145

(c) Maciej Szczukowski

Zespoły źródeł informacji: czujników aerodynamicznych (prędkość IAS, ciśnienie statyczne, kąty natarcia), odbiorników nawigacyjnych , czujników pozostałych przyrządów są w większości zdwojone lub potrójne; nazywa się je kompletem "lewym", "prawym" i "centralnym". Jeśli są tylko dwa, komputer centralny, będący swego rodzaju rezerwą, korzysta z zestawu "prawego". W przypadku awarii lub błędnego działania części czujników komputer centralny kieruje potrzebne dane na wyświetlacze "upośledzonej" strony.

Podsystem komunikatów i ostrzeżeń głosowych odtwarza zarówno komunikaty, dotyczące samego lotu i stanu systemów, ale także GPWS/TAWS i TCAS.

EADI pełni funkcję zintegrowanego przyrządu pilotażowego i wyświetla sztuczny horyzont z naniesionymi informacjami o parametrach lotu. EADI podaje też ostrzeżenia o przekroczeniu bezpiecznych parametrów lotu, błędach systemów nawigacyjnych lub o uskoku wiatru.
Większość systemów wchodzących w skład FMS jest zdwojona i dzieli się na systemy kapitana i systemy pilota. W razie awarii któregokolwiek z podsystemów, EFIS obu pilotów może współpracować z wybranym sprawnym zestawem.

Ekran HSI (nazywany także EHSI - Electronic HSI) służy do syntetycznego zobrazowania danych nawigacyjnych. Są na nim wyświetlane informacje o pozycji i postępie lotu, a także obraz z radaru pogodowego. Sposób prezentacji danych, czyli tryb pracy HSI zależy fazy lotu.

- FULL VOR/ILS - 360° róża wiatrów z symbolem samolotu pośrodku; znaczniki na róży wiatrów wskazują kurs samolotu, kąt znoszenia i linię namiaru VOR. Wewnątrz jest wyświetlany znacznik sztucznego horyzontu. Jeżeli ILS jest włączony, zaznaczona jest linia kierunku podejścia według ILS (skala ścieżki schodzenia jest wyświetlana po prawej stronie ekranu).
- EXP VOR/ILS (Expanded VOR/ILS) - zobrazowanie obejmuje sektor róży wiatrów z informacjami jak przy FULL VOR/ILS, nałożonymi na wizję z radaru.
- PLAN - zobrazowanie obejmuje sektor róży wiatrów z zaznaczonym kursem oraz trasę lotu z zaznaczonymi punktami zwrotnymi.
- MAP - zobrazowanie obejmuje sektor róży wiatrów z zaznaczonym kursem, lokalizację pomocy radionawigacyjnych i punktów meldunkowych, wizję pogodową oraz trasę lotu z zaznaczonymi punktami zwrotnymi
- CENTER MAP - jak wyżej, z tym, że pozycja samolotu jest zaznaczona pośrodku uproszczonej róży wiatrów.
- FULL NAV - 360° róża wiatrów z symbolem samolotu pośrodku; znaczniki na róży wiatrów wskazują kurs samolotu, kąt znoszenia i linię namiaru VOR i NDB. Wewnątrz jest wyświetlany znacznik sztucznego horyzontu.

Coraz powszechniej spotyka się zobrazowanie typu ruchomej mapy. Może to być element EFIS albo, w wersji dla małych samolotów, oddzielne urządzenie podłączane do odbiornika GPS. Zobrazowanie takie było od dawna stosowane w samolotach bojowych - pierwotnie było to analogowe urządzenie elektromechaniczne. Mapa była rzutowana na ekran z mikrofilmu, a przesuwanie realizował przelicznik sterowany przez bezwładnościowy układ odniesienia.

Zespoły wyświetlaczy, określane jako EICAS lub ECAM, są przeznaczone dla kontroli pracy wszystkich systemów technicznych samolotu, przede wszystkim jednostek napędowych. Stale są podawane tylko najważniejsze parametry, inne są wyświetlane dopiero przy odstępstwie od normy. Dane są wyświetlane w postaci diagramów liniowych lub w postaci imitacji przyrządów klasycznych z odczytem analogowym i cyfrowym. To ostatnie rozwiązanie jest uznawane za bardziej naturalne, ponieważ pole wyraźnego widzenia jest wielkości dwuzłotówki trzymanej w wyciągniętej ręce. Oglądanie obiektów większych wymaga już ruchów gałki ocznej, a skupienie wzroku na nowym elemencie zobrazowania zabiera około 0.25 sekundy. W przypadku skal liniowych trzeba odszukać wzrokiem skalę, potem znaleźć jej istotny fragment (miejsce znacznika), a dopiero na końcu odczytać i zinterpretować wskazanie.

EICAS/ECAM jest w obfrębie EFIS podsystemem odrębnym - niektóre jego wskazania są zobrazowane na EADI i EHSI, ale nie wprost: są obsługiwane za pośrednictwem odpowiednich sterowników. Komputery EICAS/ECAM zwykle zajmują się tylko zbieraniem i przetwarzaniem informacji z systemu jednostek napędowych, hydraulicznego, powietrznego, kabiny i płatowca.

Zasadnicza różnica między Boeingowskim EICAS a wprowadzonym przez Airbusa ECAM polega na spójniejszym sposobie zobrazowania informacji i tym, że ECAM umożliwia załodze monitorowanie każdego z systemów na żądanie, nawet, gdy pracuje on normalnie. Wyświetlacze ECAM zwykle są umieszczone obok siebie.


Jacek Tomczak - Janowski.
4-Jan-1999
Akt. 24-10-2011