![]() | Autor, Krzysztof Burbo jest wykładowcą w Centrum Szkolenia Radioelektronicznego w Jeleniej Górze na kierunku Cykl Ubezpieczenia Lotów. Przedtem przez siedem lat był dowódcą systemu lądowania przyrządowego PRMG-5 w 8 Pułku Lotnictwa Myśliwsko - Bombowego w Mirosławcu. |
Radiotechniczny system bliskiej nawigacji RSBN-4N jest bezkierunkowym urządzeniem radionawigacyjnym, przeznaczonym do pomiaru azymutu i odległości samolotu od miejsca rozwinięcia systemu. RSBN-4N przy współpracy z aparaturą pokładową RSBN-5S (lub nowszą) zapewnia:
- ciągłe przekazywanie pilotowi na pokład statku powietrznego miejsca jego położenia we współrzędnych biegunowych (azymut, odległość);
- wyprowadzenie statku powietrznego w dowolny wyznaczony punkt leżący w zasięgu systemu;
- określenia momentu dolotu statku powietrznego do wyznaczonego punktu oraz momentu przelotu nad punktem;
- korekcję autonomicznych liczników przebytej drogi;
- lot z wykorzystaniem pilota automatycznego;
- prowadzenie, przy wykorzystaniu wskaźników obserwacji okrężnej (WOO) systemu, naziemnej obserwacji sytuacji powietrznej w zasięgu RSBN-4N, czyli określanie pozycji statków powietrznych oraz ich klasyfikację;
- podawanie na pokład statku powietrznego sygnału rozpoznawczego.
Pozycję statku powietrznego przy wykorzystaniu systemu RSBN określa się w układzie współrzędnych biegunowych, za pomocą:
- pomiaru odległości statku powietrznego od punktu ustawienia systemu,
- wyznaczenia linii azymutu, przechodzącej przez punkt ustawienia systemu i statek powietrzny, w stosunku do południka geograficznego.
Pomiar odległości na pokładzie statku powietrznego przeprowadza się za pomocą odległościomierza pracującego impulsowo na zasadzie odzewowej. Odległość statku powietrznego od punktu rozwinięcia systemu określa się przez pomiar (na pokładzie) czasu przejścia sygnału zapytującego do urządzenia naziemnego i sygnału odpowiedzi od urządzenia naziemnego na pokład statku powietrznego. Zmierzony czas z wystarczającą dokładnością jest przetwarzany w odległość statku powietrznego od systemu.
Na pokładzie statku powietrznego azymut określa się przez pomiar czasu, jaki upłynął od momentu początkowego - określanego przez sygnał "Zbieżność północna" wspólny dla wszystkich statków będących w zasięgu systemu, do momentu odbioru przez dany statek powietrzny sygnału azymutalnego. Antena zasilana z urządzenia nadawczego drgań ciągłych emituje dwulistkową charakterystykę kierunkową. Obracając się ze stałą (stabilizowaną) prędkością opromieniowuje kolejno wszystkie statki powietrzne znajdujące się w zasięgu systemu.
Na osi obrotowej anteny azymutalnej zamontowane są tarcze z elektromagnetycznymi dajnikami impulsów, wytwarzającymi sygnały wzorcowe, służące do określenia położenia kątowego minimum charakterystyki anteny azymutalnej w dowolnym momencie czasu w odniesieniu do kierunku północnego minimum tej charakterystyki.
Dajniki elektromagnetyczne wytwarzają dwie serie sygnałów wzorcowych, których zbieżność zachodzi w momencie gdy minimum charakterystyki promieniowania anteny azymutalnej pokrywa się z kierunkiem północnym. Wtedy emitowany jest sygnał tzw. "Zbieżność Północna" - wspólny dla wszystkich statków powietrznych (w zasięgu systemu), będący początkowym punktem odniesienia, w stosunku do którego określa się azymuty poszczególnych statków.
Drugi sygnał, tzw. "azymutalny", odbierany jest na pokładzie w momencie, gdy minimum charakterystyki anteny pokryje się z kierunkiem na dany statek powietrzny. Przedział czasowy między odebraniem na pokładzie dwóch sygnałów: " Zbieżność północna" i "azymutalnego", jest proporcjonalny do azymutu statku powietrznego.
Należy ponadto zaznaczyć, że pokładowe urządzenie RSBN może pracować na dwóch zakresach: nawigacyjnym i lądowania.
Na zakresie nawigacyjnym informacja o pozycji samolotu otrzymywana jest za pomocą radiolatarni azymutalno - odległościowej (której zasadę działania opisano powyżej), co zabezpiecza półautomatyczne prowadzenie statku powietrznego po nakazanej linii drogi oraz ciągły pomiar azymutu i odległości.
Na zakresie lądowania (współpraca z naziemnym systemem lądowania PRMG) programowane jest lądowanie samolotu oraz automatyczne utrzymanie ścieżki zniżania i osi kursu podczas podejścia do lądowania z jednoczesnym wskazaniem odległości do punktu przyziemienia. W obydwu zakresach pracy może być włączony dodatkowy rodzaj pracy "Przebijanie chmur". Na wszystkich zakresach system umożliwia obserwację ruchu statku powietrznego na ekranie stacji naziemnej.
Do programu urządzenia pokładowego można wprowadzić współrzędnych czterech radiolatarni naziemnych, trzech punktów trasowych (PZK - punktów zmiany kursu) oraz dane do lądowania czterech lotnisk.
System wypracowuje namiar i odległość do PZK lub do jednej z radiolatarń oraz umożliwia wykonanie manewru zajścia do lądowania na jedno z czterech zaprogramowanych lotnisk. Do chwili wlotu samolotu w strefę kursu i ścieżki zniżania lot wykonuje się półautomatycznie, w strefach - automatycznie. Wyjście na lotnisko lądowania przeprowadza się na podzakresie "Powrót". Przejście na zakres "Lądowanie" odbywa się automatycznie lub za pomoca przełącznika. Automatyka umożliwia wykonanie powtórnego podejścia do lądowania.
![]() | Na zdjęciu: radiolatarnia RSBN-4N z charakterystyczną osłoną anteny obrotowej. |
W skład naziemnego wyposażenia RSBN wchodzą następujące elementy:
- radiolatarnia systemu z punktem kontrolno-wynośnym;
- pulpit dyspozytorski;
- jeden lub kilka wynośnych wskaźników obserwacji okrężnej;
- system antenowo-fiderowy;
- zespół prądotwórczy;
- system wentylacji i chłodzenia;
- system oświetlenia.
Zasięg działania radiolatarni systemu jest zależny od wysokości lotu samolotów i wynosi:
- 500 km - przy wysokości lotu samolotu 35 000 m;
- 380 km - przy wysokości lotu samolotu 12 000 m;
- 250 km - przy wysokości lotu samolotu 5 000 m ;
- 50 km - przy wysokości lotu samolotu 250 m.
Liczba samolotów mogących korzystać z danych kanału azymutalnego jest nieograniczona, a liczba samolotów korzystających z kanału dalmierza wynosi nie więcej niż 100.
Średnica strefy niestabilnych wskazań (stożka martwego) nad radiolatarnią systemu wynosi około 3 km na wysokości 3000 m.
Dokładność określenia azymutu przez aparaturę pokładową RSBN-6S wynosi 0,25° dokładność określania odległości 200 m.
Na ekranach wskaźników obserwacji okrężnej współrzędne samolotów określa się według rozmieszczenia znaczników z dokładnością:
- w azymucie: 1°
- w odległości: 3km, przy zakresie 100 km i 6 km przy zakresie równym 400 km.
Zakres częstotliwości nadawczych urządzeń radiolatarni systemu wynosi:
- w kanale azymutalnym 873,6 do 903,7 MHz i 905,1 do 935,2 MHz;
w kanale dalmierza 939,6 do 1000,5 MHz.
Liczba kanałów częstotliwości wynosi 88. Przestrajanie nadajnika z jednej częstotliwości na drugą odbywa się ręcznie.